مديريت يكپارچه منابع در حوزه انتقال و توزيع آب

يك ضرورت در هزاره سوم

گفت و گو در زمينه بحران آب در سطح جهاني و ورود ايران به آن، موضوع جديدي در محافل سازماني و كارشناسي مرتبط با صنعت آب و فاضلاب نيست. تاكنون بارها و بارها اين موضوعات از ديدگاه‌هاي مختلف مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گرفته است. اما مسأله‌اي كه در زمان كنوني بايد بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد انتقال نگراني‌هاي اين موضوع از بدنه خبرگان مرتبط با آن، به سطح جامعه است. مرحله‌اي كه كوچكترين تنش در آن مي‌تواند زمينه‌ي يك بحران را در كشور فراهم آورد. در سال جاري به دليل خشكسالي بي‌سابقه و كاهش حجم منابع آبي  تغذيه كننده نيروگاه‌ها، مردم كشور براي اولين بار به صورت جدي تأثيرات عميق و شديد بحران آب را پيش روي اقتصاد و زندگي روزمره‌شان احساس كردند و تقريباً هيچ رسانه‌اي نيست كه به مشكلات ايجاد شده در كشور به واسطه قطعي برق، نپردازد. با اين اوصاف و امكان تعميم اين گونه خشكسالي‌ها به سال‌هاي آينده، مي‌توان به جايگاه و مسئوليت خطير مديران و كارشناسان شركت‌هاي آب و فاضلاب كشور، بيشتر پي برد.

براي عبور از اين بحران و كنترل تنش‌هاي احتمالي ايجاد شده توسط آن، ايجاد سيستم يكپارچه مديريت منابع آب بهترين راه حل ارائه شده است. هدف از اين مديريت، ايجاد سيستمي است كه ضمن برقراري ارتباط متقابل ميان تمام سطوح مديريتي منابع آب، از بازخورد آن از سوي ذي‌نفعان مختلف بهره مند شده و در نهايت با مشاركت همگي آنها تصميم گيري‌هاي تخصيص و توسعه منابع آب را صورت مي دهد.

اين سيستم مديريتي كه در چند سال اخير بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته است به عنوان مهمترين تحول سيستم مديريتي در نظام آب و فاضلاب كشور مطرح شده است. به طوريكه دكتر زرگر، معاون آب و آبفاي وزير نيرو، هدف اين تحول را تأمين محصول و خدمات بيشتر از هر يك قطره آب، عنوان كرده‌اند. بر اين اساس مي توان گفت كه ذي‌نفعان اثر گذار در بدنه مديريت يكپارچه منابع آب، اكنون سفيران حيات جامعه‌ي آينده‌اند.

يكي از شاخص‌هاي اصلي كه در بحث مديريت يكپارچه منابع مورد توجه ويژه قرار دارد، طراحي، پياده سازي و نگهداري از شبكه‌هاي انتقال و توزيع خطوط انتقال آب است. تا جايي كه آن را يكي از نمادهاي توسعه‌يافتگي كشورها در هزاره سوم ميلادي مي دانند. بر اساس آمار ارائه شده از طرف دفتر برنامه ريزي تلفيقي و راهبردي وزارت نيرو، جمعيت تحت پوشش شبكه توزيع آب شهري در تير 1386، 4/98 درصد بوده و در همين زمان جمعيت بهره‌مند از آب آشاميدني سالم در مناطق روستايي، به 68 درصد رسيده است. در سال 1386 طول خطوط اجرا شده شبكه توزيع آب شهري، با رشدي معادل 13 درصد نسبت به سال 1385 به 2440 كيلومتر رسيده كه منجر به افزايش مجموع اين خطوط به 110600 كيلومتر شده است.

با وجود تلاش‌هاي مطلوبي كه در گسترش شبكه توزيع و انتقال آب صورت گرفته است، متأسفانه در ايران شاخص‌هايي به عنوان ملاك ارزيابي كيفيت خطوط انتقال و توزيع آب، وجود ندارد. از سوي ديگر مقايسه اين آمار با كيفيت خطوط در سطح جهاني فاصله زيادي را نشان مي دهد. به طور مثال تعداد سوانح مجاز در هر 100 كيلومتر در كشورهاي توسعه يافته حدود 12 يا 13 مورد است؛ در حالي كه در ايران 192 سانحه در هر 100 كيلومتر اتفاق مي‌افتد. در سال 1386، با وجود رشد 16 درصدي اصلاح شبكه توزيع آبشهري ، تعداد حوادث نيز با 16 درصد رشد، به بيش از يك ميليون مورد رسيده است و اين ميزان، مبلغ 420 ميليارد ريال هزينه بازسازي و تعويض خطوط را در پي داشته است. جداول زير نمودار مقايسه‌اي ميان ميزان اصلاح و توسعه شبكه آب و نيز ميزان حوادث شبكه و انشعابات آب شهري را در سال 1386 در استان‌هاي مختلف نشان مي دهد.

جدول 1: نمودار مقايسه اي ميزان اصلاح و توسعه شبكه آب شهري در سال 86

جدول 2: نمودار مقايسه اي ميزان حوادث و شبكه آب شهري در سال 86

در بسياري از موارد از طول عمر بالاي لوله ها به عنوان مهمترين دليل اتفاقات و حوادث زياد خطوط توزيع ياد مي شود. اين در حاليست كه تنها 8/20 درصد لوله‌هاي بكارگرفته شده در خطوط لوله ايران، بالاي 25 سال عمر دارند، در حاليكه متوسط عمر لوله‌هاي مورد استفاده در شبكه آب كشورهاي اروپايي بالاي 40 سال است. به طور مثال در شهر برلين، 50‌ درصد خطوط شبكه آب بالاي50 سال و بيش از 25 درصد بالاي 75 سال عمر دارند. از اين رو مي توان گفت كه كيفيت نامطلوب محصول مورد استفاده و يا طراحي، نصب و نگهداري اشتباه آن مهمترين دليل ايجاد اختلال در شبكه توزيع و انتقال آب در ايران است كه همگي نشان دهنده خطاي انساني در اين مورد است.

با توجه به موارد ذكر شده، ضروري مي نمايد تا با ايجاد كارگروهي متشكل از ذي‌نفعان تأثيرگذار در طراحي و اجراي شبكه‌هاي توزيع وانتقال آب، شامل شركت‌هاي آب و فاضلاب، مشاورين، پيمانكاران و توليد كنندگان و تأمين كنندگان كالا ضمن بررسي دلايل مشكلات ايجاد شده به ارائه راهكار و تدوين اساسنامه‌هاي مديريت يكپارچه مرتبط با اين موضوع پرداخت. در سال‌هاي اخير با توجه به ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد لوله‌هاي پلي‌اتيلن تقاضاي استفاده از اين محصول نسبت به محصولات ديگر افزايش چشمگيري پيدا كرده است.

به طوري كه در 4/59 درصد خطوط لوله‌هاي اجرا شده در 10 سال منتهي به سال 1384 از اين محصولات استفاده شده است.عدم تعيين شاخص هاي كيفي توليدكنندگان در مناقصات و امتياز دهي به حاضرين در يك مناقصه براساس آن  از يكسو و آشنايي نسبتا كم ذي‌نفعان(كارفرمايان ، پيمانكاران و مشاورين) در زمينه نحوه تطابق اين محصول با وضعيت آب وهوايي مختلف ايران از سوي ديگر، منجر شده است كه ميزان خسارات وارد شده در اين شبكه نسبت به سال‌هاي اخير افزايش پيدا كند. با توجه به مواردي كه ذكر شد، «گروه صنعتي آب حيات» به عنوان يكي از خوشنام ترين مجموعه‌هاي عرضه كننده لوله و اتصالات پلي‌اتيلني در ايران، ضمن ارائه پيشنهاد در راستاي تشكيل كارگروه مديريت يكپارچه منابع آب در شبكه هاي انتقال و توزيع  لوله و اتصالات پلي‌اتيلني و تقبل بخشي از هزينه‌هاي ايجاد آن از تمامي كارفرمايان، مشاوران ،پيمانكاران و توليد كنندگان مرتبط با اين حوزه جهت خضور در اين كارگروه دعوت به عمل مي آورد.

تمامی حقوق این سایت متعلق به گروه صنعتي آب حیات می باشد طراحی و اجرا: شرکت آتي بال