چالش های گاز در کشور

ایران، دومین دارنده ذخایر گازی در دنیاست و علی رغم دارا بودن این عنوان، با مشکلات بسیاری در تأمین گاز مورد نیاز داخل کشور، مقابله می کند. گاز طبیعی به این دلیل که از پاکیزه ترین سوخت های هیدروکربوری است، با استقبال فراوان مصرف کنندگان انرژی رو به روست و این انتظار از مدیران گاز همواره وجود داشته است که این سوخت را به راحتي در اختیار مصرف کنندگان قرار دهند.

اما فراهم کردن شرایط برای رساندن این سوخت به دست مصرف کنندگان، با چالش های بسیاری همراه است که عبور از آنها گاه به تمهیدات فراوان نیاز دارد و گاه غیر ممکن است. در حال حاضر تولید گاز در کشور بسیار پایین تر از میزان مصرف است و این در حالی است که هیچ کدام از پالایشگاه ها طی سال گذشته استراحت نداشته اند و تولید گاز در عسلویه به بالاترین میزان خود یعنی 140 میلیون متر مکعب در روز رسیده است. تولید، انتقال و گستردگی سطح مصرف گاز به عنوان انرژی، هر کدام مشکلات ویژه ای را برای استفاده از آن به وجود آورده است. «حیات» در توضیح همین مسأله گفت و گویی را با «مهندس مجتبی ابراهیمی»، مديرامور كالاي شركت بازرگاني گاز ايران ترتیب داده است که آن را می خوانید.

«ابراهیمی‌‍«، در ابتدا از مصرف گاز در کشور گفت: در حال حاضر مصرف گاز در کشور حدود 700 میلیون متر مکعب در روز است، در صورتی که 500 میلیون متر مکعب گاز تولید می کنیم و موازنه گاز، منفی است. به ویژه اینکه تابستان امسال نسبت به سال گذشته به دليل كم بودن بارندگي مصرف گاز براي نيروگاها بيشتر خواهد شد. همواره در فصل بهار و تابستان مصرف نیروگاه ها پایین می آمد، اما امسال این اتفاق نیفتاده است. نیروگاه ها، سوخت دوم به مقدار كافي ندارند و همچنان گاز مصرف می کنند. وی با اشاره به لزوم واردات و صادرات گاز، تصریح کرد: ما از ترکمنستان گاز وارد می کنیم و خودمان هم به ترکیه صادر می کنیم. در این اواخر نیز، صحبت واردات گاز از آذربایجان به میان آمده است. مردم فکر می کنند که ما نباید گاز صادر کنیم تا نیازی نیز به واردات نداشته باشیم، اما دلیل این کار مشخص است؛ این یک تجارت است. این تصمیم ها در معادلات اقتصادی کشورها ضروری است. وارد کردن گاز در مواردي برای ما از تولید آن مقرون به صرفه تر و اقتصادی تر است.

مدير اموركالاي شركت بازرگاني گاز در مورد سیاست های اجرایی شركت گاز، گفت: اخیراً سیاست شرکت گاز بر روی محدود کردن شبکه ها و کم کردن انشعاب هاست. به نظر من اقدام مطلوبی است؛ هرچند در مواردي نماينده هايي، قول گازرسانی به شهرها را می دهند كه نتيجه آن فشار بر روي صنعت گاز است، چون گاز رسانی برای برخی مناطق اصلاً طراحی نشده است.

«ابراهیمی‌‍«، ادامه داد: تلاش شرکت گاز، امسال بر روی نگهداری و بازسازی تأسیسات است. یک سری از تأسیسات ما قدیمی هستند كه برای مرمت، به نقدينگي نياز دارند و بعضي از خطوط نیز در حال تعویض است. بسیاری از ایستگاه های تقویت فشار، جدید هستند ولی لازم است که این تأسیسات را نگه داریم و سیستم محافظت قوی برای آنها داشته باشیم. طول عمر این خطوط باید بيش از 30 سال باشد، ولی گاهی کارکرد برخی قسمت ها ممکن است به کوتاهی پنج سال بوده و نیاز به تعویض داشته باشد.

وی، خاطر نشان کرد: کشور ما به لحاظ منابع گازی، رتبه دوم جهان را داراست؛ اما استخراج این گاز برای ما مشکل است. پالایشگاه های ما در اوج تولید هستند، هیچ پالایشگاهی استراحت ندارد؛ ولی توان تولید و استخراج ما همین قدر است. عسلویه در بالاترین سطح تولید خود، به 140 میلیون متر مکعب در روز نیز رسیده است. برای همین است که شرکت گاز توان خود را بر روی بازسازی گذاشته است. مدير اموركالاي شركت بازرگاني گاز، از شیوه های ناصحیح استفاده از گاز در کشور سخن گفت و یادآور شد: من به عنوان یک شهروند معتقدم که نباید گاز را به این شیوه مصرف کرد. مصرف کنندگان خیلی راحت با گاز برخورد می کنند، بهای آن هم به دلیل یارانه های دولت، واقعی نیست. به دلیل اینکه دولت، گاز را کالای استراتژیک می داند برایش یارانه پرداخت می کند اما می تواند نیازهای دیگر جامعه را برآورده کند و بگذارد بهای گاز واقعي باشد. براي مثال بر روی بهداشت یا آموزش سرمایه گذاری کند. یک شهروند اروپایی گاز را به قیمت بسیار بالایی دریافت می کند اما به همان میزان هم از امکانات رفاهی برخوردار است. متأسفانه برای سوخت ارزش قائل نیستیم؛ نرخ انرژی باید واقعی باشد مثل نرخ برق که بهای آن تقریبا واقعی است. این حوزه اقدامات جریمه ای هم دارد؛ یعنی اگر بهای برق پرداخت نشود، برق مشترک قطع خواهد شد. ولی چون بحث گاز، بحث کلان کشوری است، شرکت گاز همواره سعي درتامين آن، براي مردم دارد.

«ابراهیمی‌‍«، افزود: در سرویس قرار گرفتن فازهای مختلف عسلویه کم کم موازنه گاز را به سمت مثبت شدن یا صفر شدن می برد. اوج کار وزارت نفت برای مردم همیشه در چند ماه سرد سال است؛ مردم تصور می کنند اگر با مشکل تأمین سوخت مواجه نشوند، شركت گاز عملکرد قابل قبولی داشته است. تا وقتی قیمت و توزیع به همین شیوه باشد مردم هم زیاد مصرف می کنند. وی به ضرورت استفاده از سوخت جایگزین در کشور اشاره کرد و ادامه داد: دیگر نمی شود با این وسعت در کشور گاز رسانی کرد. زیر تمام شهرهای ما لوله کشی گاز است. همه معتقدند به جای گاز باید از برق استفاده کرد. همه جا، برق حرف اول را میزند. برق ناامنی های کمتری دارد؛ ولی در مورد گاز این اطمینان وجود ندارد و خطر بیشتر است. فقط نیروگاه ها و صنایع ما دو سوخته هستند، بقیه مصرف کنندگان هم باید اینگونه باشند. اگر گاز در یک منطقه قطع شود مردم هیچ وسیله گرمایی دیگری ندارند، چون هیچ احتمالی برای قطع گاز نمی دهند.

«ابراهیمی‌‍«، تصریح کرد: متأسفانه دولت بر گاز رسانی به روستاها تأکید دارد، در حالی که نظر مسئولين، متفاوت است. روستاهای ما هر سال بیشتر تخلیه می شوند ولی ما همچنان با هزینه های سنگین، سرمایه گذاری می کنیم. این فکر اقتصادی نیست، نمی توان فکر کرد که این خدمت به مردم است. گاز رسانی به روستاها، بسیار وقت گیر و پرهزینه است.

مدير اموركالاي شركت بازرگاني گاز، در مورد استفاده از ذخایر گازی پارس جنوبی اظهار داشت: بزرگترین ذخیره گازی ما در پارس جنوبی، با کشور قطر مشترک است و ما هیچ سیاست خاصی در مورد برداشت از این مخزن مشترک نداریم. قطر، سال هاست که با تمام قوا از این مخزن برداشت می کند در حالی که سرعت برداشت ما با تحریم های فعلی، هر روز کمتر از روز قبل می شود.

«ابراهیمی‌‍«، ادامه داد: هنوز هیچ هیأت مشتركي براي برداشت از مخزن گاز ایران و قطر تشکیل نشده است، که بر میزان برداشت ها نظارت کند. ما به کار خودمان مي رسيم و آنها هم کار خودشان را می کنند. باید یک هیأت فنی، مهندسی، بازرگانی وحقوقي وجود داشته باشد که هرچند وقت یکبار تشکیل جلسه دهد. تا کنون از میزان برداشت های یکدیگر به وسیله اخبار مطلع شده ایم. به سیستم مدون نیازمندیم و هیچ اقدامی صورت نگرفته است.

مدير اموركالاي شركت بازرگاني گاز، در مورد بازسازی تأسیسات گازی کشور، گفت: همراه با توسعه فازهای مختلف پارس جنوبی اکثر خطوط انتقال ما شکل گرفتند و جدید و تازه نفس هستند. بیشترین طرح های شرکت گاز مربوط به دهه گذشته بوده است، مثل پارس جنوبی، پالایشگاه پارسیان، پالایشگاه خانگیران و پالایشگاه ایلام که جدیدا به سرویس وارد شده است. این تأسیسات و حدود 28 هزار کیلومتر خط انتقال گاز ما عمدتاً در این چند سال اخیر احداث شده است ولی خط های قبلی و پالایشگاه های قدیمی به بازسازی نیاز دارند. مانند پالایشگاه بید بلند که عمرش تقریبا به پایان رسیده است. وی، افزود: مشکل عمده ما در حیطه نگهداری تأسیسات، بحث خوردگی است. لوله گاز وقتی از بین می رود که ميزان خوردگی بالا  باشد. عمر خطوط انتقال جدید بستگی به نوع کالا و کارگذاری آن ها دارد، ولی عمرشان نباید کمتر از 30 سال باشد. ما برای بازسازی، همیشه بخشی از خطوط را عوض می کنیم و یا ممکن است خطوط سالم باشد و روکش آن ها احتیاج به تعویض داشته باشد. برخورد با لوله های گاز راحت نیست، آن ها را با احترام داخل خاک می گذاریم، با پوشش های خاص بسیار گران قیمت و با یک سیستم برای برقراری جریان الکترون که از خوردگی لوله جلوگیری مي كند. با این وجود، خوردگی اجتناب ناپذیر است.

«ابراهیمی» در خصوص فعالیت شرکت های گاز سراسر کشور، یادآور شد: 35 شرکت گاز در کل کشور با توجه به مکان و شرح وظایفشان کار می کنند، ولی توسعه شبكه انشعاب همه آنها کم شده است و بیشتر به تأسیسات و خطوط رسیدگی می کنند. خوردگی لوله ها به جغرافیای منطقه و به نوع کار، پوشش و سیستم حفاظتی بستگی دارد. بديهي است كه تأسیسات و خطوط انتقال نگهداری می خواهند. مدير اموركالاي شركت بازرگاني گاز، ادامه داد: مهمترين محصول مورد نياز صنعت گاز در حال حاضر فولاد است، كه درصد كمی از آن در كشور توليد ميگردد ولي قسمت عمده آن بايد وارد شود. كه هم اكنون به دليل افزايش شديد قيمت و محدوديت ها، خريد فولاد بسيار مشكل شده است. وی، در مورد وضعیت تولید لوله های پلي اتلين در کشور گفت: در بخش لوله های مربوط به انشعاب ها که عمدتا پلی اتیلن هستند،به دلیل کمتر شدن ایجاد شبکه و انشعاب، در حال حاضر میزان عرضه بیشتر از تقاضاست. مسلما تولید لوله نیز با کاهش مواجه است. به اندازه کافی شرکت های تولید کننده داریم و به نظر مي رسد اين توليد كنندگان توان پر کردن ظرفیت تولید خود را نخواهند داشت. از طرفی این تولید کننده ها با مشکل مواد اولیه هم رو به رو هستند که بسیار گران و محدود شده است.

«مهندس ابراهيمي»، در پایان صحبت های خود با اظهار تأسف از نبود ارتباط لازم بین مدیران انرژی کشور، یادآور شد: هیچ برنامه مشترکی بین مدیران انرژی نیست. باید برنامه هايي داشته باشیم تا بتوانیم انرژی ها را در شهرها جایگزین یکدیگر کنیم. هر بخشی کار خودش را می کند، ارتباط بین مدیران انرژی تعریف شده و قانومند نیست. هیچ برنامه ای وجود ندارد که مثلا مدیران برق و گاز تصمیم بگیرند که به چه شهری می توان به عنوان سوخت، گاز انتقال داد و به چه شهری باید برق رساند و اختصاص کدام یک به صرفه است؟ اینها همه در حد پیشنهاد است و طبیعتا اجرای آنها در آینده نزدیک نخواهد بود. وزارت خانه های نفت و نیرو آنقدر شاخ و برگ پیدا کرده اند که کاملا از هم دور شده اند.

تمامی حقوق این سایت متعلق به گروه صنعتي آب حیات می باشد طراحی و اجرا: شرکت آتي بال