راهکارهای منطقه ای برای حل مشکلات جهانی آب

چالش های حوزه آب، علی رغم تمام تلاش ها و برنامه ریزی ها، روز به روز در حال افزایش است. هرچند که منابع آب شیرین از منابع تجدید شونده محسوب می شوند و فرایند تجدید پذیری آن ها تابع چرخه آب در طبیعت است؛ اما مقدار آبی که از این طریق در سطح کره زمین و یا در هر محدوده جغرافیایی مشخص، پدید می آید، صرف نظر از تغییرات بین سالی، معین و ثابت است.

این میزان محدود آب نیز متناسب با مکان جغرافیایی و زمان نیاز انسان، در دسترس نیست. در بسیاری از نقاط دنیا تقاضا برای آب از مرزهای منابع آب قابل استحصال از نظر فنی و اقتصادی، عبور نموده و یا در حال عبور از آن است و به نظر می رسد این موضوع در سال ها و دهه های آینده با ابعاد نگران کننده ای همراه شود.اهمیت این موضوع به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک بیشتر احساس می شود چرا که در صورت بروز کوچکترین کم آبی، سطح گسترده عوارض آن تمام ناحیه را در بر خواهد گرفت. «مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری» که در سال 1380 به پیشنهاد ایران و تحت نظر یونسکو تأسیس شد، با ابزار علم درصدد ظرفیت سازی برای ایجاد یک مدیریت به هم پیوسته منابع آب در منطقه است. این نوشته نیز حاصل گفت و گوی «حیات» با «دکتر یزدان دوست» مدیر این مرکز است که عقیده دارد رویا رویی انسان با منابع آب یک رقابت باخت- باخت است، مگر در شرایطی که با یک مدیریت صحیح بهترین بهره برداری از منابع صورت گیرد. شرح این گفت و گو در پی آمده است.

یزدان دوست در ابتدای صحبت های خود از ضرورت تشکیل «مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری» گفت: شرایط بحرانی آب در چند سال اخیر، تشکیل چنین مجموعه هایی را به دنبال داشته است. در سال 1992 در کنفرانس ریو، وقتی برای اولین بار در بالاترین سطح سیاسی کشورها، راجع به وضعیت آب جهان و چالش های پیش روی آن صحبت شد، گام های اولیه یک حرکت در سازمان ملل شکل گرفت که منجر به شکل گیری بخش آب سازمان ملل متحد شد. در سال 1997 که در اولین همایش بین المللی آب در مراکش، همه شاخه های مختلف کاری در حوزه آب اعم از فنی، مهندسی، مدیریت، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی گرد هم آمدند، زمینه های کار دبیرخانه ای در بخش های مختلف سازمان ملل به وجود آمد. سال 2000 این کنفرانس در هلند برگزار شد؛ 2003 در ژاپن، 2006 در مکزیک و در سال 2009 نیز در استانبول برگزار می شود.

وی ادامه داد: این همایش ها نقش تعیین کننده ای در جمع آوری اطلاعات روز آب و برنامه ریزی های آینده در سطح کلان بین المللی دارند. بخش آب سازمان ملل در حال حاضر متشکل از 23 ارگان رسمی سازمان ملل متحد مانند FAO, WHO, UNESCO ,UNDP  و بسیاری از سازمانهای بزرگ بین المللی است که هر چند سال یک بار، یک بخش، ریاست دوره ای بخش آب را به عهده می گیرد و در حال حاضر ریاست به عهده یونسکو است. این مجموعه بسیار فعال است و کل دنیا در این حوزه با انگیزه است و یونسکو نیز به طریق علمی و اندیشه ای، ظرفیت سازی می کند. مدیر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، در خصوص مراحل کاری این مرکز توضیح داد: یونسکو یک بخش بسیار قوی در حوزه آب دارد که برنامه بین المللی آب شناسی خود را هر دو سال یک بار از طریق اعضای یونسکو پیگیری می کند و اجلاس بعدی نیز در پاریس برگزار خواهد شد. در این برنامه های مداوم، چالش های بین المللی آب مطرح، هدایت و راهبری می شود و در کشورهای عضو، موضوعات از طریق کمیسیون های راهبری آن ها یا مجموعه های مربوط به آب آن ها، دنبال می شود. در این مدت کوتاه، یونسکو در مکان های مختلفی که توان انجام فعالیت های متمرکز علمی و ظرفیت سازی در بحث آب را داشتند مراکزی را تاسیس کرده و تحت پوشش قرار داده است. مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری نیز یکی از اولین این مراکز است که در ایران تشکیل شده است.

یزدان دوست، افزود: مرکز گروه یک یونسکو در هلند است که در واقع شبیه به یک دانشگاه است؛ با ورود و خروج تعداد زیادی از متخصصین که در مقاطع منتهی به مدرک و یا کوتاه مدت، در حال آموزش هستند. همچنین یونسکو تعداد متنابهی هم، گروه دو دارد که برای مثال بحث رسوب و فرسایش در رودخانه ها و سدها را در چین، بحث سیلاب های رودخانه ای و یا شهری در مدیریت آب را در مالزی و بحث مدیریت آب شهری را در ایران پیگیری می کنند. که این مرکز در ایران موضوعات متنوعی را از قبیل آب رسانی عمومی، دفع فاضلاب، مهار آب های سطحی و سیلاب های شهری و همه مسائلی که به بحث آب در محیط شهری مربوط می شوند را در دستور کار دارد. وی در مورد دوره گذشته فعالیت مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، خاطر نشان کرد: مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری از سال 2002 با امضای قرارداد بین ایران و یونسکو، با حضور مدیر کل یونسکو آغاز به کار کرد. این مرکز در سطح منطقه، فعالیت های متنوعی داشته و حتی در آلمان و کل کشورهای عضو شورای حکام نیز بسیار فعال بوده است. دوره فعالیت 5 ساله اول این مرکز تمام شده و در قرارداد جدیدی که با ایران بسته شده است، از سال 2008 تا 2013 نیز دوره فعالیت 5 ساله دوم این مرکز ادامه خواهد داشت. یزدان دوست تصریح کرد: ترکیب شورای حکام مرکز منطقه ای مدیریت آب یکی از وزین ترین شوراهای یونسکو است که در گروه 2 جای دارد. 14 کشور منطقه در شورای حکام این مرکز عضو هستند و وزرای آن ها در جلسات این مرکز حضور داشته اند. شورای سال جاری را نیز در عمان برگزار خواهیم کرد و تا کنون شاهد مشارکت خوب این کشورها در برنامه های بلند مدت و کوتاه مدت تهیه شده در مرکز، بوده ایم. مدیر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، ادامه داد: در دوره اول، فعالیت مرکز بیشتر بر روی ظرفیت سازی و مدیریت بهتر منابع آبی محدود در منطقه، بوده است. منطقه ما خشک و نیمه خشک است و با کمبود آب روبه رو هستیم. بحث مدیریت های کلانی که هم ساز و هم فاز با حرکت های جهانی باشد هم در جریان کار قرار داشته است و می توان گفت در هر کدام از سالهای کاری دوره گذشته بیش از چهار یا پنج کارگاه منطقه ای در تهران و نقاط دیگر ایران و کشورهای عضو شورای حکام برگزار شده است. این نشست ها به طور عمده به مباحث مربوط به مدیریت آب و مدیریت آب شهری پرداخته است و با طیف گسترده ای از رویکردها مانند نقش زنان در مدیریت بهینه آب، مدیریت و تقاضا در منابع آبی موجود، مدیریت بهینه آب، تقاضا در منابع آبی موجود، مدیریت آب با ویژگیهای خاص بومی مانند کشورهای اسلامی، رو به رو بوده است. در پایان دوره یک تیم از شاخص ترین اندیشمندان، فعالیت های مرکز را ارزیابی کردند و نمره ی بالایی  به مرکز دادند. تعدد اعضا و اثربخشی این مرکز در میان مراکز گروه دو یونسکو نمونه است و یونسکو علاقمند است که مرکز وسعت بیشتری پیدا کند. وی در خصوص نقش آب در مناسبات بین المللی گفت: بسیاری معتقدند، آب می تواند در آینده منشأ منازعات شود. منازعاتی که از یک طرف بین کشورها و از طرف دیگر بین مناطق خاص یک کشور پیش می آید. ولی ما در این فکر هستیم که آب می تواند سرمنشأ دوستی ها و تفاهمات بیشتر میان کشورها باشد و در واقع محور بسیاری از فعالیت های توسعه ای، آن هم به صورت پایدار و خردمندانه قرار گیرد. لذا جنبه های مختلف کاربردی این قضیه و عملیاتی که در آن مطرح بوده است را نیز پیگیری کردیم. کشور ما در این موضوع بسیار موقعیت خوبی دارد چرا که اکثر منابع آبی کشورمان در داخل مرزها شکل می گیرد. اما کشورهایی در منطقه وجود دارند که به شدت وابسته به منابع آبی کشورهای دیگر هستند؛ به همین علت یکی از راهکارهای بین المللی معضل آب، «مبادله آب» است.

یزدان دوست توضیح داد: آب، در هر فرآیند تولیدی، مورد استفاده قرار می گیرد؛ یعنی بحث ارزش آب مجازی مطرح می شود. تمام صادرات یک کشور به آب وابسته است چون به هر طریقی آب هزینه می شود. آب یک بهایی دارد که اگر فرهنگ مبادله آن و نرخ گذاری به نقطه ای برسد که ما بتوانیم یک تعریف کلاسیک برای آن ارائه بدهیم، شاید برخی از این منازعاتی که پیش بینی می شود، هرگز روی ندهد. متاسفانه در خیلی از نقاط دنیا آب ارزش ذاتی اش را بروز نمی دهد. شهروندان یک کشور آب را همیشگی فرض می کنند و آن را از منابعی می دانند که حکومت باید به بهترین شکل آن را فراهم کند. حتی در محاسبات اقتصادی نیز لحاظ نمی شود. در بخش کشاورزی همه چیز مثل زمین، نیروی انسانی، داشت و برداشت محاسبه می شود ولی آب معمولا مطرح نیست و با اینکه مهم ترین بخش کشاورزی است، همواره مغفول می ماند.

مدیر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، در زمینه جایگاه واقعی آب در مبادلات منطقه ای اظهار داشت: اگر بحث مبادله آب به صورت جدی مطرح شود، می توان موضوع بازار آب را نیز پیگیری کرد و بعد می شود به یک سیستم ثابتی از مبادلات آب، وارد شد. در حال حاضر، در بسیاری از کشورها مانند پاکستان و هندوستان، آب سالم با قیمت گزافی در اختیار شهروندان قرار میگیرد. اگر امکان داشته باشد که در داخل کشورها و در مبادلات بین کشورها و در مبادلات منطقه ای، ارزش آب و جایگاه واقعی آن را پیدا کرد، شاید بتوان به نوعی به مدیریت آینده منابع آب کمک شایانی کرد. طرح «بازار منطقه ای آب» بیشتر در این راستا مطرح می شود.

وی ادامه داد: طبیعتا این مرکز چون تحت نظارت یونسکو است، باید با سیاستهای یونسکو همسو باشد که خود ما نیز در اتخاذ این سیاستها سهیم بوده ایم. «کمیته بین المللی آب شناسی» حالت های مختلفی را لحاظ کرده و چالش هایی را پیش بینی کرده است و بیشتر برنامه هایش حول ظرفیت سازی و برخورد با بلایا و ریسک و مخاطره در منابع آبی است. این ها موضوعاتی است که باید در دستور کار ما هم قرار گیرد. «یزدان دوست» در مورد فعالیت های حال حاضر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، گفت: در حال حاضر مرکز پیگیر این موضوع است که در بحث مدیریت شهری و به طورخاص در مقوله آب که در کلان شهرها به ویژه در تهران کاربردی و مورد توجه است، بروز و ظهوری داشته باشد؛ بحث های دنیا را وارد کند و دستاوردهای مرکز به عنوان یک الگو نشان داده شود. فعالیت های دیگری نیز در مورد تغییر اقلیم داریم و با مرکز متناظر با خودمان در حوزه آب در قاهره که آن ها هم، کارهای ذخیره سازی برای یونسکو انجام می دهند یک کار مشترک تعریف کرده ایم. این برنامه بعد از ماه مبارک رمضان، در سوریه انجام می شود و موضوع اصلی بحث، تغییر اقلیم و آب خواهد بود. یک کنفرانس در خصوص تغییر اقلیم در مدیریت منابع آب نیز همزمان با برگزاری ششمین جلسه شورای حکام مرکز در ماه نوامبر سال  جاری میلادی در مسقط پایتخت عمان، برگزار خواهد شد. تعداد بیشتری از این فعالیت ها برای سالهای 2008 و 2009 برنامه ریزی شده است.

مدیر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، خاطر نشان کرد: در سال 2010 دومین اجلاس منطقه ای مربوط به کشورهای اسلامی را در کویت خواهیم داشت. این اجلاس در مورد مدیریت آب در مناطق است که رویکرد آن نیز فاز هفتم کمیته بین المللی آب شناسی را پیگیری می کند. پروژه های تحقیقاتی دیگری هم تعریف کرده ایم؛ بحث بررسی منابع آلوده کننده آب در هندوستان و بحث های مشابهی در بنگلادش. به جهت منطقه ای بودن مرکز، فعالیت ها مربوط به کل منطقه است اما در داخل کشور هم با توجه به نیازها، بی برنامه نبوده ایم. وی در خصوص همکاری های این مرکز با سازمان ها و مراکز داخلی، گفت: از معاونت آب و آبفای وزارت نیرو هدایت فکری می گیریم و با مجموعه آب و فاضلاب های کشور و آبفاهای استانی همکاری های فراوان داریم. با شهرداری بیشتر از گذشته بحث را کاربردی کرده ایم و با وزارت جهاد کشاورزی چند فعالیت در سطح منطقه داشته ایم؛ برای آینده هم برنامه هایی داریم. به جهت اینکه برخی از بحث های مورد توجه وزارت مانند آبخیز داری و آبخوان داری و نوع فعالیتهایی که ما انجام می دهیم، به هم مربوط می شوند.

«یزدان دوست»، افزود: با شرکتهای مشاوره ای که بیشتر رویکردشان تحقیقاتی و فعالیت های پیش برنده در نوع مسائل آب است، کارهای بسیاری داشتیم. برای بازسازی در بخش آب افغانستان از محل هدایای جمهوری اسلامی ایران، این مرکز به عنوان کارفرما در مورد چندین پروژه برای افغانستان فعالیت کرده است. بحث احداث یک مرکز تحقیقات آب در کابل در دستور کار بوده که به بهره برداری رسیده است. پروژه مطالعات مدیریت منابع آب کابل نیز توسط یک شرکت ایرانی و با هدایت و کارفرمایی مرکز انجام شده است. در این کارها با ستاد بازسازی افغانستان و مجموعه بدنه برنامه ریزی کشور درگیر بودیم و هر نوع برنامه ای که باشد، به هیچ شکل نمی توانیم به صورت مستقل فعالیت کنیم.

مدیر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، گفت: شرط انجام کار در مرکز این است که به شعارهای مجامع بین المللی و به رویکرد فعلی دنیا که آن را می شنویم و بازگو می کنیم، عامل باشیم. بحث مشارکت پذیری، درگیر کردن همه اعضای کاری و آوردن دانشگاهی ها به صحنه، در دستور کار ما بوده است و مرکز در این راستا با همه مجموعه های مربوط همکاری کرده است.

«یزدان دوست» در مورد وضعیت آب در جهان، خاطر نشان کرد: قریب به 65 درصد جمعیت دنیا در آسیا زندگی می کنند و فقط 36 درصد آب شیرین دنیا در اختیار این جمعیت است. در جغرافیای محدودتر، در منطقه خاورمیانه پنج درصد کل جمعیت دنیا زندگی می کنند در حالی که فقط یک در صد منابع را در اختیار دارند. این تناسب در ایران بسیار بدتر از تناسبهای قبلی است. از طرفی دسترسی به این منابع کم، خیلی هم سهل نیست. متاسفانه آن منابعی که در اختیار هست هم توزیع زمانی یا مکانی مناسبی ندارد. باید هزینه زیادی برای نگهداری و هدایت آبها در نظر گرفته شود. وی ادامه داد: بعضی مناطق از کم آبی رنج می برند و برخی دیگر از پر آبی های مخاطره آمیز و سیلاب های شهری مخرب که خرابی سرمایه گذاری ها را در پی دارد. بحث آب در چند ساله اخیر یک بحث سیاسی با ارزش در دنیا شده است. اگر قبل از آن در صدر فهرست تصمیم گیری های دنیا و مجامع بین المللی قرار نمی گرفت، این تغییر هم اکنون کاملا محسوس است. برنامه ریزی صحیح برای این منابع موجود، نیازمند تعامل و همکاری بیشتر و پایبند بودن به مباحث تخصصی است که اگر مغفول بماند ما را دچار مشکل می کند. مدیر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، درباره مدیریت منابع آب در کشور، گفت: مشکل روزمرگی در بحث آب، یعنی تولید و توزیع و داشتن یک نگاه توسعه ای صرف در این مقوله هم اکنون در کشور ما نیز مورد نقد قرار می گیرد. ما نیاز به توسعه داشتیم، سد ساختیم، منابع آبی را حفاظت کردیم، گوشه چشمی به سمت حفاظت از محیط زیست داشته ایم اما در بسیاری از موارد صرف توسعه و فراهم کردن منابع آبی کفایت نمی کند و اگر فرهنگ سازی نکنیم همواره با مشکل رو به رو هستیم.

وی افزود: نرخ رشد جمعیت در جهان به گونه ایست که هرچقدر هم منابع آب فراهم کنیم، باز هم این یک رقابت باخت ـ باخت است و بردی حاصل نمی شود؛ مگر اینکه به بهترین شکل مورد بهره برداری قرار بگیرد. در کشور ما از 413 میلیارد مترمکعب بارش میانگین سالانه، حدود 60 درصد به صورت تبخیر و تعرق از میزان آب کم می شود. با جمع آب های ورودی و خروجی از مرزها 100 تا 130 میلیارد متر مکعب، باقی می ماند. «یزدان دوست»، خاطر نشان کرد: از مجموع آبی که در دسترس داریم 94 درصد در بخش کشاورزی و یک تا دو درصدش در بخش صنعت و باقی در بخش شرب است. برنامه ریزی این بوده است که این درصد ها به هم بخورد و ما به عددهای معقولی که در دنیا استاندارد است، برسیم. از رهگذر ارتقاء سطح بهره وری در بخش کشاورزی سهم این حوزه را به 85 درصد تقلیل بدهیم تا بخش بیشتری به صنعت و شرب، اختصاص یابد. سال هایی که با کم آبی مواجهیم به منابع آب زیر زمینی بیشتر فشار می آوریم که این یک تهدید است؛ چون این منابع به سرعت جبران نمی شود. وی گفت: شرایط را باید متحول کرد. در کل جهان چه در بحث پرآبی های بدون سامان و چه در بحث کم آبی ها، موضوعی که در دنیا مطرح است، «مدیریت به هم پیوسته منابع آب» است. در این بحث باید ذی نفعان، بهره برداران، تصمیم گیران و متخصصان و آنهایی که در بحث های کلان اقتصاد و اجتماع و فرهنگ هستند، دور هم جمع شوند، با هم مدیریت کنند تا کار نتیجه ای داشته باشد. یک سیستم و یک تفکر در دنیای امروز جواب نمی دهد. این سر لوحه برخوردها در دنیاست. در دنیا از جزایر کوچکی که به دلیل بالا آمدن سطح آب از بین می روند یا کشورهایی که به دلیل توسعه اقتصادی به شدت نیازمند آب هستند تا کشورهایی که مانند ما با چالش کم آبی رو به رو هستند، مسأله آب بحث مدیریت بهم پیوسته منابع است. لذا در عملکرد مرکز نیز فعالیت های ارزنده ای در بحث مدیریت به هم پیوسته شده است.

مدیر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، در خصوص موضوع مدیریت به هم پیوسته منابع آب، تصریح کرد: نه مدیریت به هم پیوسته منابع آب موضوع جدیدی در سطح دنیاست و نه ما ادعا می کنیم که می توانیم در ایجاد آن، نقش محوری آن داشته ایم. این بحثی است که وجود دارد و مشهود است. در مدیریت شهری اگر در بحث آب های سطحی و فاضلاب تجانس و تعامل نباشد، به طور حتم شما به مشکل برخواهید خورد. فعالیت های ما بیشتر ظرفیت سازی است یعنی کارهای علمی و تکنیکی، و پیاده کردن موضوعات و پیدا کردن مصادیق و جاهایی که خودمان در کشور می توانیم بهره برداری کنیم. «یزدان دوست» در مورد وضعیت کشور در مدیریت به هم پیوسته منابع آب، گفت: از آب و فاضلاب نمی توان انتظار داشت، چون کار این مجموعه بیشتر اجرایی است و سرویس دادن به مشترکین به اندازه کافی وقت گیر هست. در مجموعه آب وزارت نیرو نیز که بخش وزینی است، باز هم بحث آب متفاوت است چون آنها هم در حال رساندن آب به دست مردم هستند. حال آنکه آب یک بخش حاکمیتی نیز دارد، یعنی روی بحث هایی که به محیط زیست، اقتصاد، اجتماع و آینده مربوط می شود هم باید جایگاه ویژه آب را نگاه داشت. نمی توان هر منبع آبی را برای هر دوره کوتاهی در اختیار مصرف کنندگان گذاشت. حتی در بحث آب و فاضلاب باز این توجه هست که اگر مدیریت به هم پیوسته آب جاری و ساری شود، آن وقت بعضی از برنامه ریزی ها کمی طولانی مدت تر به چشم می آید و قطعا مشارکت بیشتری را از بخشهای مختلف طلب خواهد کرد. مقطعی نمی توان به آب نگاه کرد.

وی توضیح داد: تمام داستان مدیریت به هم پیوسته آب این است که ما لباس تک سایز نداریم. یعنی نمیشود که شما یک برنامه مشخصی تدوین کنید و هرجا که بحث آب شد همان برنامه را به کار بگیرید. هر وضعیتی یک برنامه می خواهد، برنامه ای که فرآیندی باشد و مسائل مختلف را در نظر بگیرد. اگر یک نسخه مشترک بپیچیم، نمی توانیم ادعا کنیم که مدیریت بهم پیوسته داشته ایم. بزرگترین دستاورد این مدیریت به هم پیوسته منابع آب، ایجاد همین گفتمان است. یزدان دوست از اجرای چند طرح در کشور در حوزه مدیریت به هم پیوسته آب، خبرداد و گفت: چند طرح مدیریت به هم پیوسته منابع آب را در ایران با کمک محققین خارجی که در این زمینه دارای تجربه بودند، برگزار کردیم. در مورد دریاچه ارومیه ما برای اولین بار توانستیم مدیریت آب، مدیریت محیط زیست و مدیریت کشاورزی را دور یک میز بنشانیم. نتیجه این شد که اگر بخش کشاورزی یک مقدار در انجام پروژهای کشاورزی دقت کند و اگر بخش محیط زیست انتظار نداشته باشد که هیچ توسعه ای انجام نشود و بخش آب به این توجه کند که نیازهایی معنوی و مادی در بخش کشاورزی و در بخش محیط زیست هست، آن وقت به یک فرمول بینابینی می رسیم و توسعه ما یک توسعه پایدار است که هم کشاورزی و هم آب و محیط زیست را در نظر گرفته است. همین که ما در سطح منطقه به یک گفتمان مشترک رسیدیم، زمینه یک مدیریت به هم پیوسته را ایجاد کردیم.

وی ادامه داد: این داستان برای بسیاری از مناطق قابل اجراست. از 13 اقلیم شناخته شده جهانی 11 نوع آن را داریم و این تنوع جغرافیایی باید یک الگوی به هم پیوسته مدیریت در سطح منطقه و جهان پیدا کند. من در جایگاه پیشین خودم در مؤسسه تحقیقات آب و هم اکنون در مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری این موضوع را به طور واضح دیده ام که در وهله اول باید به دنبال ایجاد یک گفتمان بود. وقتی این گفتمان ایجاد شد چون همه نگرش ملی دارند و به نوعی همه درگیر مسائل بخشی هستند، بخش های دیگر را هم مد نظر قرار می دهند و در یک الگوی فراتر، آیین نامه داخلی آن گفتمان هم تعریف می شود که این کار را بسیار راحت تر خواهد کرد. مدیر مرکز منطقه ای مدیریت آب شهری، در پایان صحبت های خود بر لزوم اطلاع رسانی صحیح در بحث آب در کشور تاکید کرد و افزود: بخش اطلاع رسانی در پروژه های آبی ما مغفول مانده است و مردم همیشه از این موضوع گله مند می شوند. مشارکت دادن مردم در لایه های مختلف از آن جمله بحث هایی است که ما دیر شروع کردیم. لایه های زیرین هم باید با این گفتمان درگیر باشند. در کشورهای دیگر در یک پروژه آبی، مردم را به شدت درگیر می کنند. اعلام عمومی می کنند و مردم مشکلاتشان را برای دسترسی ها، وضعیت املاکشان و بسیاری از مسائل دیگر مطرح می کنند و وقتی دغدغه هایشان بر طرف شد آنقدر این پروژه سریع پیش می رود که باورکردنی نیست.

تمامی حقوق این سایت متعلق به گروه صنعتي آب حیات می باشد طراحی و اجرا: شرکت آتي بال