ـ مقابله با كم آبي در استان هاي سبز

بخش کشاورزی، پر مصرف ترین بخش در حوزه آب است و سالانه 93 درصد از مصرف آب كشور را به خود اختصاص می دهد. در وضعیت کم آبی و گاه بروز خشکسالی نیز بخش کشاورزی، اولین بخش اقتصادي است كه تحت تأثير قرار ميگیرد. از دید کشاورزان، خشکسالی زمانی روی می دهد که رطوبت خاك از نياز واقعي محصول كمتر باشد و منجر به خسارت در محصول شود. از آنجا که در محاسبه نیاز گیاهان به آب، باید به نوع آنها توجه کرد، پس کم آبی برای هر گیاه با توجه به نیاز آبی آن، متفاوت است. در این میان برخی محصولات کشاورزی مانند برنج که مدت زمان طولانی از دوره کشت را در حالت غرقاب به سر می برند، زودتر از سایر گیاهان خشکسالی را احساس می کنند. توزیع نامناسب بارندگی و تطابق نداشتن نیاز و مصرف با زمان نزولات جوی و نیاز شدید به سرمایه گذاری در بخش های ذخیره، پایش و حفاظت از منابع آب، به ویژه در هنگام کمی بارندگی، ابعاد چالش آب را سنگین تر و گسترده تر می نماید. استان های شمالی کشور نیز با توجه به سطح وسیع زیر کشت برنج و علی رغم رطوبت و آب فراوان نسبت به سایر مناطق، در دوران کم آبی با مشکلات بسیاری مواجه می شوند. استان مازندران نیز در سال آبی جاری تا حدی با کم آبی روبه رو است که مسئولان کشاورزی استان با بحث تغییر کاربری زمین های کشاورزی در سطح گسترده مواجه شده اند. این استان 240 هزار هکتار اراضی شالیزاری دارد و سالانه 900 هزار تن برنج سفید تولید می کند.

مهندس «عنایت الله تورنگ»، «مدیر جهاد کشاورزی استان مازندران» در مورد کم آبی امسال، می گوید: ما سالانه به دو میلیارد و ششصد میلیون متر مکعب آب نیاز داریم که این مقدار را از منابع آبی زیر زمینی، آب رودخانه ها، آبهای سطحی، آب پشت سدها و آب ذخیره شده در پشت آب بندان های طبیعی و مصنوعی تامین می کنیم و امسال با توجه به بارش کم فصل گذشته و ماه های اخیر، قریب به ششصد میلیون متر مکعب کسری آب داریم. وی در مورد راهکارهای جبران این کمبود، افزود: راه هایی را پیش بینی کرده ایم که بخشی از آن مانند مدیریت توزیع آب، نوبت بندی آن و جلوگیری از هدر رفت، احداث چاه های جدید و تخصیص آب از سدهای مخزنی، از سوی شرکت سهامی آب منطقه ای در حال پیگیری است. بخش دیگر که شامل نحوه توزیع آب در مزرعه، استفاده بهینه از آب، جلوگیری از هدر رفت آب در مسیر انتقال تا مزرعه و همچنین تجهیز و بهره برداری از چاه های موجود در سطح استان است نیز بر عهده جهاد کشاورزی است. این مدیر جهاد کشاورزی، در مورد مشکلات اساسی انتقال آب در استان، توضیح داد: انتقال آب یک مشکل اساسی دارد که آن هم نفوذ پذیری خاک، تبخیر و تعرق است. البته این مشکل طبیعی است و ما به کشاورزان، در قالب یک دستورالعمل چند ماده ای، پیشنهاد کرده ایم که کانال های آب را لایروبی کرده و برای جلوگیری از هدر رفت آب از پوشش های نایلونی استفاده کنند.

«تورنگ» درباره دستورالعمل داده شده به کشاورزان، گفت: از جمله نکات ما در آن دستورالعمل، بحث آبیاری تناوبی در زراعت برنج است که به وسیله آن می توانیم با قطع آب در نوبت های چند روزه و استفاده از آن در اراضی دیگر، زمین های بیشتری را زیر کشت برنج داشته باشیم. بعد از گذشت سه هفته از کشت برنج، می توان از آبیاری تناوبی استفاده کرد؛ تا حدی که رطوبت زمین حفظ شود و گیاهان آسیب نبینند. مدیر جهاد کشاورزی استان مازندران، در مورد تامین کسری آب کشاورزان، یادآور شد: کشاورزان همه ساله برای تامین آب شالیزارهای خود، چاه حفر می کنند. در حال حاضر حدود 75 هزار حلقه چاه در سطح استان مازندران، آب بخش کشاورزی را تأمین می کند. در عین حال با توجه به کم آبی، چند راه دیگر هم پیشنهاد شده و در دستور کار قرار گرفته است. به عنوان مثال می توان به استفاده از چاه های راکد و چاه هایی که مربوط به کارخانجات و صنایع است، اشاره کرد. حفر چاه های جدید نیز از منابع دولتی و ستاد مبارزه با عواقب خشکسالی، تامین اعتبار می شود.

وی، ادامه داد: استفاده گسترده از آبهای زیر زمینی درحد وسیع ، بدون آسیب نیست. سفره های آب زیرزمینی از دو متری سطح زمین آغاز می شود و تا اعماق 150 متری ادامه می یابد. طبیعتا آب لایه های بالایی باید به سطوح پایین تر راه پیدا کند تا سفره های پایینی، تغذیه شوند. در ماه های تیر و مرداد که ما با تنزل شدید آب دهی رودخانه ها مواجه هستیم اگر بارندگی اتفاق نیفتد، افت سفره های زیرزمینی را پیش رو خواهیم داشت.

«تورنگ» انتقال آب را از مسیرهای طولانی به مزارع مقرون به صرفه ندانست و گفت: این کار تنها در مسافت های 100 تا 200 متر انجام می شود. البته اعلام کرده ایم در مناطقی که افت آب زیاد و در نتیجه هدر رفت بیشتر است، یکی از بهترین راه ها استفاده از لوله های پلی اتیلن است. استفاده از این لوله ها از تعریق و تبخیر و نفوذ آب به خاک جلوگیری میکند و سرعت بیشتری به کار می دهد. استفاده از این لوله ها در مناطق پایین دست امکان پذیر نیست چرا که در مسیر یک رودخانه بهره برداران بسیاری هستند که باید از آب، انشعاب بگیرند. وی، خاطر نشان کرد: پیشنهادهایی را برای تأمین اعتبار نیازهای مربوط به خشکسالی، به وزارتخانه و استانداری ارسال کردیم؛ از جمله تأمین اعتبار مورد نیاز برای خرید موتور پمپ و تأمین حدود سه هزار دستگاه موتور پمپ سبک و اتصالات و لوازم مربوط به آنها و همچنین تأمین کود شیمیایی. طبق مصوبه دولت، استانداریها اختیار دارند حدود پنج درصد از اعتبارات تملک و دارایی را به مواردی که باعث کاهش آثار خشکسالی می شود، اختصاص دهند که از جمله می توان به مرمت بندهای آب گیری و مرمت و تجهیز چاه ها اشاره کرد. «تورنگ» گفت: دولت اعتباراتی را به 14 استان کشور که شدیدا دچار خشکسالی هستند، به منظور خرید تانکر آب شرب روستاها و عشایر، خرید دام و احشام برای دامداران و خرید علوفه برای دامدارانی که مراتع آنها دچار خشکسالی شده، اختصاص داده است ولی در استان هایی که جزء آن 14 استان محسوب نمی شوند، مهمترین بحث همان پنج درصد است که در اختیار استانداریها است. مدیر جهاد کشاورزی استان مازندران، در خصوص میزان هدر رفت آب در بخش کشاورزی، یادآور شد: در کانال های خاکی تا 35 درصد هدر رفت داریم که این میزان در کانالهای بتنی بستگی به مشخصات هندسی کانال و جنس بتن به کار گرفته شده دارد. خوشبختانه در منطقه ما تبخیر کم است و از این بابت هدر رفت نداریم.

وی، افزود: جهاد کشاورزی با شرکت سهامی آب منطقه ای ارتباط تنگاتنگی دارد. از بابت این موضوع که نیاز هر محصول چقدر است و پیک مصرف چه زمانی است، همیشه هماهنگیم و اختلاف نظری نداریم. آنها هم طی تجربیات چندین ساله و مشکلاتی که با آن رو به رو بوده اند به یک اطلاعات خوب و کاربردی رسیده اند. «تورنگ» در پایان صحبت های خود به پایین بودن سطح بهره وری آب در کشور اشاره کرد و گفت: از دو منظر می توان به این موضوع نگاه کرد؛ اول اینکه در کشور ما به ازای هر یک متر مکعب آب مصرفی در بخش کشاورزی، حدود 5/1 کیلوگرم محصول تولید می شود در حالی که در سیستم های پیشرفته گلخانه ای، این میزان تا 24 کیلوگرم نیز افزایش پیدا می کند. از این نگاه هدر رفت، در آبیاری زیاد است. در انتقال آب نیز حدود 35 درصد در سطح کشور، هدر رفت داریم. از میزان آب منتقل شده به مزارع نیز حدود 50 درصد در داخل مزرعه هدر می رود. اگر خیلی خوشبین باشیم، راندمان آب در بخش کشاورزی 32 درصد است. اگر این عدد اصلاح نشود، با توجه به بارندگی کم در کشورمان با نا امنی غذایی مواجه خواهیم بود. وی افزود: جهاد کشاورزی با آموزش راه های پاکسازی مزارع و پوشش کانال ها و شالیزارها به وسیله نایلون و تقطیع مناسب مزارع، نوبت بندی آب، استفاده از کودهای مناسب و استفاده از علف کش ها، سعی در کاهش هدر رفت آب داشته است.  ما به کشاورزان پیشنهاد کردیم که محصولات محلی بکارند، چون زودرس تر هستند و به آب کمتری نیاز دارند.

تمامی حقوق این سایت متعلق به گروه صنعتي آب حیات می باشد طراحی و اجرا: شرکت آتي بال